Skip to Content

Minutieuze restauratie 12e-eeuwse Leuvense stadsomwalling gaat van start

Ook aanpalend torentje wordt in ere hersteld

Op de Hertogensite in Leuven zijn specialisten gestart met minutieus – steen voor steen – de 12e-eeuwse stadsomwalling te restaureren. En dat belooft een heus karwei te worden: de werken nemen ongeveer anderhalf jaar in beslag. Het gaat om een historische muur van ongeveer 40 meter lang en 3 meter hoog die erkend is als beschermd monument. Aan de achterzijde van de stadsomwalling verhoogt projectontwikkelaar Resiterra tegelijk het grondniveau met een halve meter, om het geheel in zijn oorspronkelijke staat te herstellen. Bovendien krijgt het aanpalende torentje – dat vroeger respectievelijk dienstdeed als kapel en tuinpaviljoen – ook een opknapbeurt.

De restauratiewerken van de historische stadsomwalling op de Hertogensite zijn van start gegaan. Een indrukwekkend project waarbij restauratie-expert Verstraete & Vanhecke heel voorzichtig te werk moet gaan. De 12e-eeuwse muur is immers een beschermd monument. Het project wordt dan ook ondersteund door het agentschap Onroerend Erfgoed. Steen voor steen krijgt het geheel een opknapbeurt: een werk dat wellicht pas in het voorjaar van 2023 rond zal zijn.

Concreet gaat het om ongeveer 40 meter van de oude Leuvense stadsmuur, die tijdens de middeleeuwen de volledige stad omringde als eerste verdedigingslinie tegen ongewenste indringers. Het exacte bouwjaar van de muur is niet bekend, maar volgens historici vond de bouw ergens tussen 1156 en 1165 plaats. De stadsomwalling bestond in die periode nog uit elf stenen stadspoorten, twee waterpoorten voor de Dijle en 31 torens.

“De Hertogensite bruist van de geschiedenis. Het spreekt dus voor zich dat we zo veel mogelijk van deze historische elementen willen integreren in de herontwikkelingsplannen. De stadsomwalling is wat dat betreft het historische kroonjuweel van de site. Het werd overigens tijd dat dit gedeelte van de oude stadsmuur een nieuw leven zou krijgen, want de meeste mensen die hier de voorbije decennia passeerden, liepen er gewoon aan voorbij – zonder te beseffen welke waarde het heeft. Dat zal straks niet meer gebeuren.” Erik Van Hoof, CEO Resiterra

De historische stadsomwalling doorkruiste de huidige Hertogensite voor een 340-tal meter, waar nu dus nog maar zo’n 10 procent van overblijft. Vanaf 1950 moest hij namelijk stap voor stap plaats maken voor de uitbreidingen van het Sint-Pieterziekenhuis. Om te weten hoe het historische muurfragment nu in zijn exacte oorspronkelijke staat hersteld kan worden, voerde het restauratie- en architectenbureau Studio Roma een bouwhistorisch onderzoek uit in opdracht van Resiterra.

Torentje, kapel of tuinpaviljoen?

Aan de achterzijde van de muur verhoogt projectontwikkelaar Resiterra het grondniveau met een halve meter, zodat het geheel terug op het historische niveau van de 12e en 13e eeuw komt te liggen. Daarnaast wordt ook het aanpalende torentje volledig gerestaureerd, dat op de noordelijke kant van het overblijvende stuk stadsomwalling staat. Dat deed vanaf midden 17e eeuw meer dan 100 jaar dienst als een kleine kapel, waarbij het stukje op het gelijkvloers als bidplaats werd gebruikt.

Begin 19e eeuw verkochten de monniken van het Minderbroederklooster het stuk grond aan een winkelier. Kort daarna is het torentje opnieuw omgebouwd, deze keer tot een tuinpaviljoen boven een toenmalige stadstuin. In de tweede helft van die eeuw is het gebouw uiteindelijk met bakstenen dichtgemetseld. En dat is de staat waarin het torentje zich nu nog steeds bevindt.

Integratie in het Hertogenpark

Langs de westelijke kant van de stadsomwalling wordt binnenkort zo’n 300 meter van de Dijle opengelegd, die in het 12e-eeuwse verdedigingssysteem mee als walgracht functioneerde. De plannen van Resiterra en Stad Leuven voorzien om tussen het water en de stadsmuur een oever aan te leggen. Zo kunnen Leuvenaars weldra weer rustig aan het water vertoeven in het toekomstige 1,5 hectare grote Hertogenpark.

Op de plaatsen waar de stadsmuur afgebroken is, komen er op sommige stukken nieuwe muurelementen. En om de integratie in de Hertogensite helemaal compleet te maken, krijgt de gevel van woontoren Hertog I – ontworpen door het gerenommeerde David Chipperfield Architects – dezelfde warme, grijze kleur als de middeleeuwse stadsomwalling.

"We zijn heel tevreden dat ook op Hertogensite de restanten van de 12e-eeuwse stadsomwalling gerestaureerd worden. Samen met de recent opgestarte restauratie van Handbooghof en de cortenstalen visualisatie-elementen ter hoogte van de vroegere poorten, zal de eerste stadsomwalling binnenkort terug een prominente plaats innemen in de binnenstad." Carl Devlies, schepen onroerend erfgoed Leuven

Contacteer ons
Carl Devlies Schepen onroerend erfgoed, Leuven
Lieven Van den Bogaerd Communicatie, Bereal
Carl Devlies Schepen onroerend erfgoed, Leuven
Lieven Van den Bogaerd Communicatie, Bereal
Over Bereal